Cỗ máy gacha của Genshin Impact: doanh thu không cần một giải đấu esports

19 giờ tối tại Busan, tôi ngồi trước màn hình theo dõi một buổi livestream chuyển banner. Không khán đài, không cúp, không bảng tỷ số. Chỉ một dòng thông báo chạy ngang: giai đoạn hai của phiên bản 7.0 khép lại, giai đoạn một của phiên bản 7.1 mở ra. Trong 21 ngày kế tiếp, hàng triệu người chơi sẽ quyết định tiêu hay giữ phần tiền họ dành dụm suốt nhiều tháng.

Phòng chat không bàn chiến thuật. Họ bàn đúng một chữ: pity, ngưỡng bảo hiểm. Những người theo đuổi Flins và Ineffa vừa tiễn giai đoạn hai của 7.0, nơi cả hai tái xuất trên banner giới hạn. Những người chờ Vesna và Vodyanitsa đang đếm ngược tới giai đoạn một của 7.1, nơi hai nhân vật mới xuất hiện cùng lúc. Không một trận đấu nào được tổ chức trong khoảng thời gian ấy. Dòng tiền vẫn chảy.

Tôi làm nghề đọc esports nhiều năm, và vẫn quen với một định nghĩa cũ: muốn doanh thu lớn, phải có giải đấu lớn. Phải có Worlds. Phải có hệ thống nhượng quyền, thị trường chuyển nhượng, lịch thi đấu dày đặc để bán bản quyền truyền hình. Genshin Impact không có những thứ đó.

Genshin Impact là tựa game nhập vai thế giới mở do HoYoverse phát hành, vận hành trên mô hình gacha. Trò chơi không có vòng đấu chuyên nghiệp chính thức, không có hệ thống câu lạc bộ, không có thị trường chuyển nhượng cầu thủ theo nghĩa thể thao. Mỗi phiên bản là một đợt nội dung PvE mới, chia thành hai giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài khoảng 21 ngày.

Trong chu kỳ hiện tại, bức tranh được vẽ như sau. Giai đoạn hai của phiên bản 7.0 dành cho các banner tái xuất, tiêu biểu là Flins và Ineffa. Giai đoạn một của phiên bản 7.1 mở màn bằng hai nhân vật mới ra mắt cùng lúc, Vesna và Vodyanitsa, gắn với nội dung được mô tả là chuyến phiêu lưu tại Snezhnaya. Giai đoạn hai của 7.1 quay về với các banner tái xuất.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của mình, tôi phải nói thẳng: đây là lịch trình, không phải bản phân tích sức mạnh. Trong 28 điểm thông tin đối chiếu, chỉ một điểm gắn với nguồn chính thức từ kênh công bố của HoYoverse. Phần còn lại không có nguồn, hoặc là ý kiến của người viết. Bản thân tài liệu cũng tự nhận lịch banner chính xác vẫn đang chờ xác nhận.

Điều đáng chú ý là cách cộng đồng xử lý thông tin này. Ngôn ngữ quyết định xuất hiện tràn lan: tiết kiệm cho 7.1, đừng đốt tiền vào banner tái xuất. Đó là ngôn ngữ đầu tư, không phải ngôn ngữ thi đấu. Người chơi bị đặt vào vị trí của một nhà quản lý chuyển nhượng, phải cân đo giữa một bản hợp đồng đã biết và một bản hợp đồng chưa kiểm chứng.

Nhưng có một cỗ máy ở đây đáng để mổ xẻ, vì nó vận hành theo nguyên lý mà esports chưa từng chạm tới.

Cơ chế nằm ở ba lớp. Lớp thứ nhất là ngưỡng bảo hiểm: người chơi được đảm bảo nhận một nhân vật năm sao trong vòng 90 lần quay. Đây là sàn an toàn, bạn không bao giờ mất trắng, chỉ là bạn phải trả đủ. Lớp thứ hai là cơ chế 50/50: lần năm sao đầu tiên trên banner sự kiện có 50% cơ hội ra nhân vật chủ đề và 50% cơ hội ra nhân vật tiêu chuẩn; nếu rơi vào trường hợp thứ hai, lần năm sao kế tiếp chắc chắn là nhân vật chủ đề. Lớp thứ ba là chia sẻ ngưỡng bảo hiểm giữa các banner cùng loại, khiến chi phí biên của việc chuyển từ banner này sang banner khác giảm xuống và tần suất chi tiêu tăng lên.

Ghép ba lớp ấy với hai chính sách khác, bức tranh mới hiện ra. Lịch tái xuất không cố định: có nhân vật vắng mặt hơn một năm, có nhân vật quay lại chỉ sau vài phiên bản. Và tồn tại một loại banner riêng gọi là Chronicled Wish, vận hành theo luật riêng, thường dành cho các nhân vật cũ.

Kiến trúc gacha là một cỗ máy doanh thu khép kín, trong đó nhà phát hành đồng thời là người đặt luật, người công bố luật và người thu lợi cuối cùng.

So với esports, độ lệch hiện rõ. Một giải đấu thể thao điện tử phải chia doanh thu cho nhiều bên: đội tuyển, tuyển thủ, đơn vị phát sóng, nhà tài trợ, ban tổ chức. Gacha không chia cho ai. Dòng tiền đi thẳng từ người chơi tới nhà phát hành, theo từng đợt 21 ngày, lặp lại đều đặn.

Áp lực chi tiêu đạt đỉnh ở giai đoạn một của 7.1, khi hai nhân vật mới ra mắt đồng thời, trong khi giai đoạn hai chỉ còn các banner tái xuất. Đây là quan sát về kiến trúc kiếm tiền, không phải về sức mạnh nhân vật.

Mỗi bản hợp đồng là một ván bài, và ở đây người chia bài cũng là người viết luật chia.

Ngôi sao không tự nhiên sáng. Trong esports, sau mỗi cái tên là một bộ phận tuyển trạch, một ban huấn luyện, một hệ thống đào tạo trẻ. Trong gacha, bàn tay thổi lửa là lịch trình. Một nhân vật không cần mạnh hơn, chỉ cần xuất hiện đúng lúc người chơi vừa cạn tiền. Tôi từng gọi sai tên một huyền thoại, và từ đó tôi nghe trái bóng nhiều hơn nghe danh xưng. Ở đây cũng vậy: cái tên Vesna hay Vodyanitsa không quan trọng bằng việc chúng xuất hiện cùng lúc, trong cùng một giai đoạn, buộc người chơi phải chọn.

Giờ là phần tôi có thể sai.

Điểm yếu lớn nhất nằm ở dữ liệu đầu vào. Các thực thể Odette, Flins, Ineffa, Vesna, Vodyanitsa cùng số phiên bản 7.0 và 7.1 đều không thể đối chiếu chéo với trạng thái trò chơi mà tôi biết. Nếu những con số phiên bản sai, toàn bộ lập luận về cỗ máy doanh thu cũng sụp theo, vì nó dựng trên một lịch trình không tồn tại.

Điểm yếu thứ hai mang tính pháp lý. Gacha chưa được xếp vào nhóm cờ bạc ở phần lớn thị trường hiện nay, nhưng nó nằm sát rìa các tranh luận về hộp quà ngẫu nhiên. Chỉ cần một quy định mới về minh bạch tỷ lệ hoặc bảo vệ người chơi nhỏ tuổi, cấu trúc 50/50 và ngưỡng 90 lần có thể bị viết lại. Esports chịu sốc lịch thi đấu, gacha chịu sốc quy định. Bên nào mong manh hơn thì chưa chắc.

Điểm yếu thứ ba nằm ở cấu trúc quyền lực. Vì nhà phát hành vừa đặt luật vừa thu lợi, không tồn tại bên trọng tài độc lập nào kiểm chứng tỷ lệ công bố. Đây là điểm tôi vẫn luôn nghi ngờ trong esports, và ở gacha nó còn tập trung hơn.

Vấn đề không nằm ở chỗ gacha kiếm tiền giỏi hơn esports. Vấn đề là liệu làng thể thao điện tử có đang học sai bài. Chúng ta bắt chước hộp quà ngẫu nhiên, bắt chước mùa giải giới hạn thời gian, nhưng vẫn cần khán đài, cần hợp đồng, cần một ban tổ chức đứng giữa. Nếu lớp vỏ gacha bị luật mới bóc đi, phần còn lại của esports đứng vững bằng gì?